Fiili Dolaşım Nedir? Fiili Dolaşımdaki Pay Oranı Nasıl Hesaplanır?
Fiili dolaşım, borsada işlem gören bir şirketin paylarının stratejik ortakların elinde kilitli kalmayıp piyasada anlık alınıp satılabilir durumda olan kısmıdır. Bu payların toplam sermayeye olan yüzdesel karşılığına ise fiili dolaşımdaki pay oranı denir. Hisse senedi piyasalarında likiditeyi ve fiyatlama dinamiklerini doğrudan belirler.
Fiili Dolaşımdaki Pay Oranı (FDPO) Nedir?
Bir şirketin borsada kote olması, tüm hisselerinin serbestçe alınıp satıldığı anlamına gelmez. Şirket kurucularının, yönetim kurulu üyelerinin veya stratejik fonların portföyünde tutulan paylar çoğu zaman piyasa dışındadır. Fiili dolaşımdaki paylar, hiçbir yasal veya operasyonel kısıtlama olmaksızın aracı kurum ekranlarında alım-satım emirlerine konu olabilen hisse adedini temsil eder.
Merkezi Kayıt Kuruluşunun Rolü
Hisselerin fiili dolaşımda sayılıp sayılmayacağı Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından belirlenen ilkeler çerçevesinde tespit edilir.
Dolaşım Dışı Kalan Paylar
Şirket sermayesinde belirli bir eşiğin üzerinde yer alan stratejik paylar, haczedilmiş veya teminata verilmiş hisseler ile belirli süre satmama taahhüdü bulunan paylar dolaşım hesabına dahil edilmez.
Borsada İşlem Gören Tipe Dönüşüm
Ortakların elindeki dolaşım dışı paylar, mevzuata uygun şekilde tescil edilip borsada işlem gören tipe dönüştürüldüğünde fiili dolaşımdaki hisse adedi artış gösterir.
Fiili Dolaşım ile Halka Açıklık Arasındaki Fark
Yatırımcılar arasında halka açıklık oranı ile fiili dolaşım oranı sıklıkla birbiriyle karıştırılır. İki kavram birbirine yakın görünse de hesaplama tabanları farklıdır.
Halka Açıklık Oranı
Şirketin sermaye piyasalarına açılırken izahnamede halka arz edileceğini beyan ettiği toplam yasal pay dilimidir.
Fiili Dolaşım Oranı
Halka arz edilmiş hisselerin içinde o an fiilen piyasada işlem görmeye hazır olan payların oranıdır. Şirket ortaklarının borsa dışı hesaplarda tuttukları ya da geri alım yoluyla piyasadan çektikleri hisseler bu orandan düşülür. Bu sebeple fiili dolaşım oranı çoğu zaman halka açıklık oranına eşit veya ondan daha düşük seviyede gerçekleşir.
| Kavram | Kapsadığı Alan | Değişkenlik Durumu |
|---|---|---|
| Halka Açıklık Oranı | Şirket ana sözleşmesi ve halka arz izahnamesindeki paylar | Sermaye artırımı veya yeni halka arz olmadıkça sabittir |
| Fiili Dolaşım Oranı | Borsa hesaplarında aktif olarak alınıp satılan paylar | Ortak hareketleri ve MKK kayıtlarıyla anlık değişebilir |
Fiili Dolaşımdaki Pay Oranı Nasıl Hesaplanır?
Oranın tespiti, serbestçe dolaşan pay adedinin şirketin ödenmiş sermayesine bölünmesi mantığına dayanır.
Hesaplama Formülü
FDPO = (Fiili Dolaşımdaki Pay Sayısı / Toplam Ödenmiş Sermaye)x 100
Örnek Hesaplama
Ödenmiş sermayesi 100 milyon TL olan bir şirket ele alındığında, Borsa İstanbul uygulamasında her 1 TL nominal değerli pay 1 lot kabul edilir.
Veriler
Şirketin toplam pay adedi 100 milyon lottur.
Merkezi Kayıt Kuruluşu verilerine göre piyasada serbest dolaşımda bulunan pay adedi 35 milyon lottur.
Sonuç
Otuz beş milyon payın yüz milyon paya bölünmesi ve çıkan sonucun yüz ile çarpılmasıyla şirketin fiili dolaşımdaki pay oranı yüzde 35 olarak bulunur.
Fiili Dolaşım Oranının Yatırım Kararlarına Etkisi
Hisselerin piyasadaki dolaşım büyüklüğü yatırımcıların risk ve getiri beklentisini şekillendiren temel faktörlerdendir.
Düşük Dolaşım Oranının Etkileri
Fiili dolaşımı çok düşük olan hisselerde derinlik azdır. Küçük işlem hacimleriyle dahi sert fiyat hareketleri görülebilir ve likidite riski yükselir.
Yüksek Dolaşım Oranının Etkileri
Dolaşım oranı yüksek şirketlerde alıcı ve satıcı bulmak kolaylaşır. Bu hisseler spekülatif baskılardan ziyade piyasa trendlerine ve temel bilanço verilerine daha duyarlı hareket eder.
Sıkça Sorulan Sorular
Fiili dolaşımdaki pay oranı nereden öğrenilir?
Kamuyu Aydınlatma Platformu üzerindeki şirket profillerinde yer alan genel bilgiler sekmesinden ve aracı kurum işlem ekranlarındaki detay tablolarından güncel olarak takip edilebilir.
Fiili dolaşım oranı zaman içinde değişir mi?
Büyük ortakların piyasada pay satışı yapması, şirketlerin pay geri alım programları uygulaması veya sermaye artırımları sonucunda bu oran dönemsel olarak değişebilir.
Fiili dolaşım oranı BIST endeks ağırlığını etkiler mi?
Borsa İstanbul endeks hesaplamalarında şirketlerin toplam piyasa değerleri yerine fiili dolaşımdaki paylarının piyasa değeri dikkate alınır. Dolayısıyla dolaşım oranı hissenin endeks içindeki ağırlığını doğrudan belirler.